blogታት

ወርሒ ጸሊም ታሪኽ — ስርዓት ፍትሒ ገበን

ኣብ 28 ጥቅምቲ 2021

ኣብ ብምሉኡ ታሪኽ ጸለምቲ ብሪጣንያ ገሊኡ ነገራት ንሓድሕዱ ዚሰማማዕ እዩ ። ሓደ ኻብዚ ኸኣ እቶም ኣብ ስርዓት ፍትሒ ጸራቢ ዘለዉ ጸለምቲ ኻብ መጠን ንላዕሊ ምቍጽጻሩን መጠኑ ዝሓለፈ ምዃኖምን እዩ።

ደድሕሪ እቲ ኣብዛ ሰሙን እዚኣ ዝወጸ ናይ ኤች. ኤን. ኤም. ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ማሕበረሰብ ከምኡውን ኣብዚ ግዜና ኣብ እንሰርሓሉ ማእከል መዓልታዊ ኣብ ኣእምሮኣዊ ጥዕናን ህይወትን እዞም መንእሰያት እዚኣቶም ዘምጽኦ ሳዕቤን ንፈትሖ ኢና።

እሞ ደኣ ገለ ኻብቲ ጠንቂ እዚ ኣብ ጸለምቲ ለንደን ዘሕለፍዎ ተመክሮ እንታይ እዩ ? ብመጀመርታ ኸምዚ ዝስዕብ ኢዩ -

  • ጸለምቲ ኻብ ጸዓዱ ንላዕሊ ደው ንምባልን ንምርካብን ዘለዎም ኣጋጣሚ ትሽዓተ ዕጽፊ ኪኸውን ከሎ ማኪና ኺዝውሩ ኸለዉ ኸኣ ሽዱሽተ ዕጽፊ ይዛይድ። እዚ ኸኣ ኣብ ትሕቲ ኽፋል 60 ንፖሊስ ደው ኬብልዎን ርትዓዊ ጥርጣረ ኼናድዩን ጥራይ ዘይኰነስ ጥርጣረ ዘይብሎም ሰባት ኪምርምሩ እውን ዜፍቅድ ሓይሊ እዩ። መብዛሕትኦም ሓይልታት ኣብ ኣሰራርሓ እዘን ሓይልታት እዚኣተን ስለምንታይ ግቡእ ከም ዘይኰነ ብዚግባእ ኪገልጹ ኣይክእሉን እዮም።
  • ጸለምቲ ኻብ ጸዓዱ ብሓይሊ ንኺጥቀሙሉ ዘለዎም ኣጋጣሚ ብ5.7 ዕጽፊ ይዛይድ። ብተወሳኺውን ሰበ - ስልጣን ከም ታዘር ዝኣመሰለ ኣጽዋር (ዋላ እውን እንተ ዘይወጸ ዘሰምብድ ተመክሮ) ንኽስሕቡ ዘለዎም ኣጋጣሚ ብ9 ዕጽፊ ይዛይድ ።
  • ጸለምቲ ኻብ ጸዓዱ ብ8 ዕጽፊ ኺእሰሩ ዘለዎም ኣጋጣሚ ልዕሊ 3 ዕጽፊ ድማ ጡፍ ዚብል ሓላዊ (ብፕላስቲክ እተሰርሐ ሓላዊ ዘለዎ መሸፈኒ) ንኺጥቀሙሉ ዘለዎም ኣጋጣሚ ይዛይድ።
  • ጸለምቲ ቘልዑን መንእሰያትን ካብ ጸዓዱ መዛኑኦም ንላዕሊ ኣብ ትሕቲ ቐይዲ ኸእትዉ ተፈርዶም ።

ካብቲ ላሚ ብዛዕባ ኣተሓሕዛን ውጽኢትን ጸለምትን ሒደት ቀቢላታትን ብ2017 ዝገበረቶ ኣገዳሲ መጽናዕቲ ኣትሒዙ ብዙሕ ኣይተቐየረን ። 85 ሚእታዊት ጸለምትን ሒደት ቀቢላታትን ብቤት ፍርዲ ወይ ብፖሊስ ከም ጸዓዱ ጌርካ ኸም ዚርኣዩ ዘይኣምኑ ምዃኖም እምበኣር ዜገርም ኣይኰነን ። እቶም እንድግፎም መንእሰያት እውን ናብ ማእከልና ክኸዱ ኸለዉ ደው ምስ በሉን ምስ ኣናደዩን ወይ ምስ ሓደ ኻብቶም ጕጅለና ኣብ ዝርከብ ናይ ኣባይቲ ኣማራጺ ኣገልግሎት ቈጸራ ምስ ተገብረሎም ብተደጋጋሚ ኣይኰኑን ነዚ እንሰምዖም ።

ኣብዚ ቐረባ እዋን መንግስቲ ነቲ ብዛዕባ 'ደው ምባልን ምንዳይን' ዚገልጽ ሕግታት ከም ክፍሊ እቲ ንገበን ዚወቅዕ መደብ ገይሩ ኼፍኵሶ ወሲኑ ኣሎ። ይኹን እምበር እቲ ኽፋል 60 ብዝዀነ ይኹን መገዲ ውጽኢታዊ መከላኸሊ ኸም ዝዀነ ዚሕብር ብዙሕ መርትዖ የልቦን በዚ ኸምዚ ኸኣ ገና ኣድልዎ ዚግበረሉ ልምዲ ኸም ዚህሉ ገበረ ንጸለምቲ ማሕበረሰባት ካብ መጠን ንላዕሊ ፖሊሲ ኸም ዚገብሩ ድማ ገበረ።

ከምቲ ዌንዲ ዊልያምስ ዝበሎ ኣብ ለካቲት 2021 ዝለዓለ መርማሪ ፖሊስ ከምዚ በለ - "እዚ ዘይተገልጸ ግቡእ ዘይኰነ ነገራት ዘምጽኦ ጕድኣት ሰፊሕን ነባርን ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ብዙሓት ጸለምቲ እስያውያን ከምኡውን ሒደት ቀቢላታት ናብ ናይ ገበን ፍትሒ ኣገባብ ከም ዝኣትዉ ትምህርቶምን ናብራ ስድራቤቶምን ከም ዝርብሹ ከምኡውን ናይ ስራሕ ኣጋጣሚታቶም ከም ዝንኪ ክገብሮም ይኽእል ኢዩ። ኣብ ርእሲ እዚውን ንህዝብን ፖሊስን ብዛዕባ ጸለምትን ገበንን ዘለዎም ኣረኣእያ የጐሃህር ፖሊስ ንሃብቲ ኣብ ምምቓልን ኣብ ምዝርጋሕን እውን ጽልዋ የሕድር እዩ። እዚ ድማ ብግዲኡ ነቲ ኣብ ስርዓት ፍትሒ ገበን ዘሎ ምምዝባል የጋድዶ።" ብንጹር እምበኣር እቲ ደይመደይ ኢልካ ይኹን ኣይኹን ብዘየገድስ ኣብ ፖሊስ እተኣታተወ ዓሌታዊ ጽልኢ ብሰባትን ብፖሊሲታትን ልምድታትን ስለ እተሃንጸ ኪፈርስ ይኽእል እዩ።

"እዚ ዘይግለጽ ነገራት ዘምጽኦ ጕድኣት ሰፊሕን ነባርን ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ብዙሓት ጸለምትን እስያውያንን ሒደት ዓሌታትን ናብ ስርዓት ፍትሒ ገበን ከም ዚሰሓቡ ትምህርቶምን ናብራ ስድራ ቤቶምን ከም ዚርብሹ ከምኡውን ናይ ስራሕ ኣጋጣሚኦም ከም ዚንክዩ ኺገብሮም ይኽእል እዩ።"

ዌንዲ ዊልያምስ ዝለዓለ መርማሪ ፖሊስ

መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ ተሳትፎ ፖሊስ ክንዛረብ ከለና ብዛዕባ እቲ ዓመጽ ዝመልኦ ወይ ገበናዊ ንጥፈታት ዚህቦ ምላሽ ጥራይ ዘይኰነስ ፖሊስ ኣብ ናይ ኣእምሮ ጸገማት ንማሕበረሰብ ከም መተካእታ ዀይኑ ኸም ዚጥቀመሉ ኣፍልጦ ኽንህበሉ ኣገዳሲ እዩ። ሓደ ጸሊም ሰብ ኣብ ቅልውላው ምስ ዝኣቱ ካብ ናይ ኣእምሮ ሕክምና ንላዕሊ ፖሊስ ክጽውዕዎም ከም ዝኽእሉ ንፈልጥ ኢና ። ብዘይካዚ ጸለምቲ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ኣእምሮኣዊ ጥዕና ንኺእሰሩ ዘለዎም ኣጋጣሚ ብኣርባዕተ ዕጽፊ ይዛይድ

እቲ ኣብዛ ሰሙን እዚኣ እተሓትመ ብዛዕባ ተመክሮ ጸለምቲ ኣወዳት ዝገልጽ ናይ ኤች. ኤን. ኤም. ካብቶም መርመራ እተገብረሎም ኣወዳት ፍርቂ ዝዀኑ ኣብ ህይወቶም ዓሌታዊ ምፍልላይ ኣጋጢምዎም ኢዩ ፣ ሓደ ሲሶ ዝዀኑ ግዳያት ገበናዊ ምዝመዛ ርብዒ ኸኣ ስንክልና ነበሮም ። ኣእምሮኣዊ ጥዕና እንተ ዘይብልካ ወይ ከም ገበነኛ ጌርካ ትተሓዝ እንተ ኣሊኻ ካብ ሓደጋታት ክትርሕቕ ወይ ናይ በደል ዑደት ወይ ናይ ምዝመዛ ዅነታት ክትገድፍ ይኸብደካ።

ከምቲ ቐንዲ መርማሪ መርመራ ጀስቲን ራስል ኣብቲ ጸብጻብ ኣሕጽር ኣቢሉ ዝገለጾ ከምዚ በለ - "ሰራሕተኛታት ፍትሒ መንእሰያት ንመብዛሕትኦም ጸለምትን እተሓዋወሰ ውርሻ ዘለዎም ኣወዳት ከም ትምህርቲ ወይ ስምዒታውን ኣእምሮኣውን ጥዕና ዝኣመሰለ እተፈላለየን እተሓላለኸን ድሌት ከም ዘለዎም ነጊሮምና ኢዮም። እንተዀነ ግን መብዛሕትኦም እዞም ቈልዑ እዚኣቶም በቲ ናይ ገበን ፍትሒ ኣገባብ ኣቢሎም ንመጀመርታ ግዜ ነዚ ድሌት እዚ ደገፍ ይረኽቡ ኣለዉ ። እዚ ተቐባልነት የብሉን።"

እቲ ዘሕዝን ግን ሓድሽ ሕግታት ክሳዕ ዝመጽእ ነቲ እዞም ቈልዑን መንእሰያትን ዘጋጥሞም ዘሎ ዓሌታዊ ጽልኢ ከጋድዶ ይኽእል ኢዩ። ከምቲ ኣሊያንስ ፎር ፍትሒ መንእሰያት ዘርኣዮ እቲ ናይ ፖሊሲ ገበን ፍርዲ ከምኡውን ቤት ፍርዲ ቅዋም ነቲ ኣብ ስርዓት ፍትሒ ዘሎ ዓሌታዊ ፍልልይ የጋድዶ ንተኣማንነትን ፍትሕን እውን መሊሱ የዳኽሞ ።

ምስዚ ሓሳብ እዚ ንሰማማዕ ኢና ። ሓደ ኻብቲ ምስ ቶም ጀይ. ጀይ. ከምኡውን ምስ ካልኦት ብጾትና ብዛዕባ እዚ መጠንቀቕታ እዚ ንምልዕዓልን ነቲ ምስኡ ዝተሓሓዝ ናይ ፒ. ኤስ. ሲ. ኤስ. ጸለምቲ ብፍላይ ከኣ ሰብኡትን ኣወዳትን ካብ መጠን ንላዕሊ ምውካል ዝሓሸ ኣባይቲ ግዳም ሓደር ምዃን ቀጻሊ ኣእምሮኣዊ ኽንክን ጥዕና ከምኡውን ዓሌታዊ ጽልኢ ብዜፍርስ ኣገልግሎታትን ስርዓታትን ግቡእ ወፍሪ ምግባር ይከኣል እዩ ።


ናብ ላዕሊ

ደሃይ ግበር

ምስ ኵሉ እቲ ኣብ ኤን. ኤች. ኣይ. ሲ.

ምስ ዝርዝር ደብዳበታትና ተጸምበር

ቀልጢፍካ ምውጻእ