ወርሒ ጸሊም ታሪኽ — ስርዓት ፍትሒ ገበን

ኣብ ብምሉኡ ታሪኽ ጸለምቲ ብሪጣንያ ገሊኡ ነገራት ንሓድሕዱ ዚሰማማዕ እዩ ። ሓደ ኻብዚ ኸኣ እቶም ኣብ ስርዓት ፍትሒ ጸራቢ ዘለዉ ጸለምቲ ኻብ መጠን ንላዕሊ ምቍጽጻሩን መጠኑ ዝሓለፈ ምዃኖምን እዩ።

ደድሕሪ እቲ ኣብዛ ሰሙን እዚኣ ዝወጸ ናይ ኤች. ኤን. ኤም. ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ማሕበረሰብ ከምኡውን ኣብዚ ግዜና ኣብ እንሰርሓሉ ማእከል መዓልታዊ ኣብ ኣእምሮኣዊ ጥዕናን ህይወትን እዞም መንእሰያት እዚኣቶም ዘምጽኦ ሳዕቤን ንፈትሖ ኢና።

እሞ ደኣ ገለ ኻብቲ ጠንቂ እዚ ኣብ ጸለምቲ ለንደን ዘሕለፍዎ ተመክሮ እንታይ እዩ ? ብመጀመርታ ኸምዚ ዝስዕብ ኢዩ -

• ጸለምቲ ኻብ ጸዓዱ ንላዕሊ ደው ንምባልን ንምርካብን ዘለዎም ኣጋጣሚ ትሽዓተ ዕጽፊ ኪኸውን ከሎ ማኪና ኺዝውሩ ኸለዉ ኸኣ ሽዱሽተ ዕጽፊ ይዛይድ። እዚ ኸኣ ኣብ ትሕቲ ኽፋል 60 ንፖሊስ ደው ኬብልዎን ርትዓዊ ጥርጣረ ኼናድዩን ጥራይ ዘይኰነስ ጥርጣረ ዘይብሎም ሰባት ኪምርምሩ እውን ዜፍቅድ ሓይሊ እዩ። መብዛሕትኦም ሓይልታት ኣብ ኣሰራርሓ እዘን ሓይልታት እዚኣተን ስለምንታይ ግቡእ ከም ዘይኰነ ብዚግባእ ኪገልጹ ኣይክእሉን እዮም።
• ጸለምቲ ኻብ ጸዓዱ ብሓይሊ ንኺጥቀሙሉ ዘለዎም ኣጋጣሚ ብ5.7 ዕጽፊ ይዛይድ። ብተወሳኺውን ሰበ - ስልጣን ከም ታዘር ዝኣመሰለ ኣጽዋር (ዋላ እውን እንተ ዘይወጸ ዘሰምብድ ተመክሮ) ንኽስሕቡ ዘለዎም ኣጋጣሚ ብ9 ዕጽፊ ይዛይድ ።
• ጸለምቲ ኻብ ጸዓዱ ብ8 ዕጽፊ ኺእሰሩ ዘለዎም ኣጋጣሚ ልዕሊ 3 ዕጽፊ ድማ ጡፍ ዚብል ሓላዊ (ብፕላስቲክ እተሰርሐ ሓላዊ ዘለዎ መሸፈኒ) ንኺጥቀሙሉ ዘለዎም ኣጋጣሚ ይዛይድ።
• ጸለምቲ ቘልዑን መንእሰያትን ካብ ጸዓዱ መዛኑኦም ንላዕሊ ኣብ ትሕቲ ቐይዲ ኸእትዉ ተፈርዶም ።

ካብቲ ላሚ ብዛዕባ ኣተሓሕዛን ውጽኢትን ጸለምትን ሒደት ቀቢላታትን ብ2017 ዝገበረቶ ኣገዳሲ መጽናዕቲ ኣትሒዙ ብዙሕ ኣይተቐየረን ። 85 ሚእታዊት ጸለምትን ሒደት ቀቢላታትን ብቤት ፍርዲ ወይ ብፖሊስ ከም ጸዓዱ ጌርካ ኸም ዚርኣዩ ዘይኣምኑ ምዃኖም እምበኣር ዜገርም ኣይኰነን ። እቶም እንድግፎም መንእሰያት እውን ናብ ማእከልና ክኸዱ ኸለዉ ደው ምስ በሉን ምስ ኣናደዩን ወይ ምስ ሓደ ኻብቶም ጕጅለና ኣብ ዝርከብ ናይ ኣባይቲ ኣማራጺ ኣገልግሎት ቈጸራ ምስ ተገብረሎም ብተደጋጋሚ ኣይኰኑን ነዚ እንሰምዖም ።

ኣብዚ ቐረባ እዋን መንግስቲ ነቲ ብዛዕባ 'ደው ምባልን ምንዳይን' ዚገልጽ ሕግታት ከም ክፍሊ እቲ ንገበን ዚወቅዕ መደብ ገይሩ ኼፍኵሶ ወሲኑ ኣሎ። ይኹን እምበር እቲ ኽፋል 60 ብዝዀነ ይኹን መገዲ ውጽኢታዊ መከላኸሊ ኸም ዝዀነ ዚሕብር ብዙሕ መርትዖ የልቦን በዚ ኸምዚ ኸኣ ገና ኣድልዎ ዚግበረሉ ልምዲ ኸም ዚህሉ ገበረ ንጸለምቲ ማሕበረሰባት ካብ መጠን ንላዕሊ ፖሊሲ ኸም ዚገብሩ ድማ ገበረ።

ከምቲ ዌንዲ ዊልያምስ ዝበሎ ኣብ ለካቲት 2021 ዝለዓለ መርማሪ ፖሊስ ከምዚ በለ - "እዚ ዘይተገልጸ ግቡእ ዘይኰነ ነገራት ዘምጽኦ ጕድኣት ሰፊሕን ነባርን ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ብዙሓት ጸለምቲ እስያውያን ከምኡውን ሒደት ቀቢላታት ናብ ናይ ገበን ፍትሒ ኣገባብ ከም ዝኣትዉ ትምህርቶምን ናብራ ስድራቤቶምን ከም ዝርብሹ ከምኡውን ናይ ስራሕ ኣጋጣሚታቶም ከም ዝንኪ ክገብሮም ይኽእል ኢዩ። ኣብ ርእሲ እዚውን ንህዝብን ፖሊስን ብዛዕባ ጸለምትን ገበንን ዘለዎም ኣረኣእያ የጐሃህር ፖሊስ ንሃብቲ ኣብ ምምቓልን ኣብ ምዝርጋሕን እውን ጽልዋ የሕድር እዩ። እዚ ድማ ብግዲኡ ነቲ ኣብ ስርዓት ፍትሒ ገበን ዘሎ ምምዝባል የጋድዶ።" ብንጹር እምበኣር እቲ ደይመደይ ኢልካ ይኹን ኣይኹን ብዘየገድስ ኣብ ፖሊስ እተኣታተወ ዓሌታዊ ጽልኢ ብሰባትን ብፖሊሲታትን ልምድታትን ስለ እተሃንጸ ኪፈርስ ይኽእል እዩ።